مىبندد و دوئيّت و افتراق در اينجا معنا و مفهومى ندارد . و هر كس به هر مقدار كه گرفتار تخيّلات و اعتبارات و كثرات باشد ، به همان ميزان از عالم قدس به دور و از رحمت حقّ بيگانه خواهد بود ؛ حال هر كه مىخواهد باشد . جان همه روز از لگدكوب خيال * و ز زيان و سود وز خوف زوال نى صفا مىماندش نى لطف و فرّ * نى بسوى آسمان راه سفر [ 1 ] ادراك حقائق كلّيّهء عالم وجود مشروط به صفاء نفس و تزكيهء قلب و مراتب تجرّد آن مىباشد ، و بدون حصول اين معانى نفس قادر به رؤيت و شهود آنها نخواهد بود ؛ بلكه در عالم مثال أسفل در محدودهء صورت برزخى ، چه در خواب و چه در عالم مكاشفهء صورى بسر خواهد برد . و اين حالت هيچ اختصاصى به مؤمن و متديّن به اديان الهى ندارد ، بلكه حتّى غير معتقدين به اديان از مرتاضين و غيرهم ممكن است برايشان حاصل شود ؛ و حتّى اعمال نفوذ نفسانى و تصرّفات روحى و إخبار از مغيبات و انجام امور خارق عادت تماماً در محدودهء مثال اسفل و عالم برزخ نفسانى تحقّق پيدا مىكند . و امّا مكاشفات توحيديّه و جذبات جماليّه و بارقه‌هاى جلاليّه ، كه موجب انقطاع نفس از تعلّق به غير و حتّى تعلّق به خود و ذات سالك خواهد

--> [ 1 ] - مثنوى معنوى ، طبع كلاله خاور ، دفتر اول ، ص 11 ، تحت عنوان : سؤال كردن خليفه از ليلى و جواب دادن ليلى او را .